Từ điển xe máy — những điều cần biết

Trang A–D: áp suất, bugi, carb, côn, curoa

Áp suất — thường gặp ở áp suất lốp (psi, đo bằng kim) và áp suất nhớt khi máy già. Thuộc cụm lốp. Bugi (nến điện) — tia lửa điện đốt hỗn hợp xăng-không khí trong xy-lanh; hỏng bugi là đề không nổ hoặc máy giật. Thuộc nhóm tiêu hao — thay theo kỳ, đã có bài riêng.

Bộ chế hòa khí (carburetor) — bộ pha xăng bằng hiệu ứng chân không trên xe dùng động cơ cũ; kẹt xăng, bẩn sàn hay "len" là ba sự cố quen thuộc. Côn (ly hợp) — bộ ngắt-nối lực máy sang hộp số; lá côn mòn là trượt côn: ga tuôn xe không vọt.

Dây curoa (xe tay ga) — dây truyền lực giữa pulley trước và pulley sau; mòn curoa là giật khi tăng tốc. Thuộc cụm truyền lực xe ga — có kỳ thay theo km; cùng cụm là pulley (bánh côn có tai trượt đổi tỷ số) và bi set pulley (các quả bi ly tâm đổi cấp truyền).

Trang G–L: găng, giắc, kim phun, lọc

Găng xéc măng (piston ring) — các vòng kim loại quanh piston làm kín khe piston-xy-lanh; mòn găng là máy yếu, khói xanh, ăn nhớt. Thuộc cụm máy. Giắc côn (xe số phổ thông) — ốc chỉnh độ rơ cần côn trên tay lái; chỉnh đúng để côn "ăn" trong nửa đầu hành trình.

Kim phun (kim phun FI) — bộ phun xăng của hệ phun xăng điện tử: IC ra lệnh, kim mở theo mili-giây. Tắc kim phun là đề khó, giật ga — chất xăng bẩn là thủ phạm thường gặp. Hồ quang điện — hiện tượng tia lửa khi tháo cọc ắc; từ này hay gặp trong cảnh báo khi tự sửa điện.

Lọc gió — bộ lọc bụi đầu vào; bẩn là máy đuối và tốn xăng. Lọc nhớt (lọc dầu) — giữ mạt kim loại khỏi quay lại giữa các bề mặt; xe phổ thông có lưới lọc vệ sinh mỗi kỳ, xe lớn có lọc giấy thay theo kỳ. Cả hai thuộc nhóm tiêu hao đổi theo lịch — gặp trong gần mọi hóa đơn bảo dưỡng.

Trang M–S: mô tơ đề, chỉnh lưu, sên, sạc

Mô tơ đề (stater motor) — mô tơ điện quay máy khi bấm nút; "đề không được" phân biệt với "nổ không được": thứ nhất tra ắc và mô tơ, thứ hai tra bugi, xăng và gió. Chỉnh lưu (rectifier) — bộ biến điện cuộn phát thành điện một chiều ổn định để nạp ắc và nuôi đèn; hỏng chỉnh lưu là đèn sáng bất thường và ắc chai nhanh.

Sên (dây xích) — dây truyền lực từ hộp số ra bánh sau trên xe số; lỏng sên là tiếng đập "cạch cạch", khô sên là mòn nhanh. Thuộc cụm truyền lực — có bài riêng về chăm sóc. Sạc (nạp) — hai ngữ cảnh: hệ thống nạp trên xe (cuộn phát + chỉnh lưu) và sạc ngoài ắc bằng sạc riêng — tra đúng ngữ cảnh khi nghe thợ nói.

Số N (neutral) — vị trí trống của hộp số: không truyền lực. "Xe lọt số" — hiện tượng nhảy khỏi số khi chạy do đòn đảo số hoặc bánh răng mòn — sự cố của cụm hộp số, không phải của côn.

Trang T–X: tải, tem, van, xéc măng

Tải — khối lượng người và hàng xe mang; "chạy tải nặng" xuất hiện trong mọi khuyến nghị rút ngắn chu kỳ (nhớt, lốp, phanh). Tem (mát) — tem dán ghi áp suất lốp chuẩn ở cổ xe; từ đơn giản nhưng là nguồn con số chính xác nhất xe có.

Van (bơm hơi) — van bơm trên vành lốp; hở lõi van là nguồn rò khí âm thầm. Vành — vành bánh xe; "vành móp" là móp mép do va đá, vành móp làm rung và rò lốp không săng.

Xéc măng — cách gọi đầy đủ của găng; "rên xéc măng" là tiếng rít nhẹ khi máy thiếu nhớt hoặc găng khô — tín hiệu kiểm ngay. Xy-lanh (xilanh) — ống piston chuyển động, đo bằng phân khối (cc): "xe 125" là tổng dung tích xy-lanh. Đó là nhóm còn lại của trang cuối — nhóm từ nếu tra xong mà chưa rõ, nên hỏi thợ giải thích theo cụm thay vì theo từ rời.

Bổ sung nhóm viết tắt hay gặp trên biển quảng cáo và mạng: FI (phun xăng điện tử), ABS (chống bó cứng phanh), CBS (phanh liên động), MF (ắc bảo dưỡng ít), LED (đèn diốt phát sáng), IMO/EMO không phải thuật ngữ kỹ thuật — và một dòng quan trọng: biển hiệu "SOHC" (một trục cam) hay "DOHC" (hai trục cam) là thông số kết cấu trục cam — gặp chủ yếu trên xe phân khối, người dùng phổ thông không cần quyết định gì theo hai chữ đó, chỉ cần biết nó không phải tiêu chí "xe mạnh hơn" như quảng cáo vẫn gợi.

Một nhóm cuối cùng đáng tra trước khi mua xe cũ: "sổ thử" (dòng máy thử), "bơ 100" (máy 100cc pha 2 thì đời cũ), "bơ 4 kỳ" — nhóm từ đời cũ hay gặp khi mua xe cũ tại Việt Nam; hiểu đúng nhóm này giúp không mua nhầm dòng máy hai kỳ vốn cần nhớt pha và kỳ bảo dưỡng hoàn toàn khác bốn kỳ.

Cách dùng từ điển khi đứng trước hóa đơn

Bước một — đối chiếu tên: hóa đơn ghi "thay bi, lau pulley + bảo dưỡng curoa": tra ba từ, thấy cả ba thuộc cụm truyền lực xe ga — hóa đơn là một gói bảo dưỡng cụm hợp lý. Hóa đơn ghi tên không tra được ở đây, hỏi cửa hàng "tên này trong catalogue hãng là gì" — phụ tùng chính hãng có tên chuẩn để đối chiếu giá thị trường.

Bước hai — phân biệt thuật ngữ và tính từ: "bugi iridium bền hơn" là câu có kiểm chứng; "bugi xịn hơn cho máy khoẻ hơn" là câu marketing không đo được. Hỏi lại chỉ số cụ thể: kỳ thay theo km, chất liệu điện cực, mã sản phẩm — nếu câu trả lời chỉ toàn tính từ, giá trả nên theo mức của phụ tùng thường.

Bước ba — ghi chú cá nhân: mỗi lần sửa xong, chụp hóa đơn, ghi bên mỗi từ một dòng "cụm nào, làm gì, kỳ lặp lại bao lâu". Sau vài hóa đơn, bản từ điển riêng của xe mình tự viết xong — và nó chính xác hơn mọi từ điển chung, vì nó là đúng xe mình, đúng cách mình chạy.