Câu trả lời nhanh

Trả lời ngắn: cần gió là van tiết chế gió vào buồng hòa khí của xe dùng bộ chế hòa khí; kéo gió làm giảm gió vào, hỗn hợp giàu xăng hơn, máy nguội dễ cháy hơn. Chỉ kéo khi: trời lạnh, máy để qua đêm, hoặc đề hai ba lần không nổ. Trình tự: kéo gió, bật khóa, đề máy vài giây, ga nhẹ khi máy chập nổ; máy nổ đều và giữ được vòng tua thì nhả gió dần trong một hai phút. Không kéo gió khi máy đã ấm, không kéo suốt cả chuyến đi: hỗn hợp quá đậm làm tốn xăng, bugi muội, nhớt loãng. Xe phun xăng điện tử không có cần gió — máy tự làm giàu khi nguội, kéo gió là khái niệm của xe buồng hòa khí. Nếu kéo gió mà máy không thay đổi gì, cần gió có thể kẹt hoặc dây gió đứt — nên kiểm tra trước khi đổ lỗi cho xăng hay bugi.

Điểm chính

  • Cần gió làm nghịch hỗn hợp xăng gió — gió vào ít, xăng tỉ trọng hơn — giúp máy nguội dễ nổ.
  • Chỉ dùng khi trời lạnh, máy để lâu, hoặc đề hai ba lần không nổ; máy ấm thì không kéo.
  • Nhả gió ngay khi máy nổ đều, nhả dần trong một hai phút; không giữ gió khi máy đã ấm.
  • Kéo gió suốt chuyến: tốn xăng, bugi muội nhanh, nhớt loãng trên xe số dùng nhớt chung.
  • Xe phun xăng điện tử không có cần gió: hệ thống tự chỉnh lượng xăng theo nhiệt độ máy.
  • Kéo gió mà máy không đổi gì là cần gió kẹt hoặc dây đứt — kiểm tra trước khi đổ lỗi cho bugi.

Cần gió là gì và làm việc ra sao

Trên xe máy dùng buồng hòa khí — kiểu cấp xăng phổ biến ở xe số và xe ga đời cũ — xăng và gió trộn với nhau thành hỗn hợp trước khi vào máy. Cần gió là van tiết chế lượng gió vào buồng hòa khí: kéo cần gió lên, cửa gió vào thu hẹp lại, gió vào ít mà xăng vẫn cấp như cũ, kết quả là hỗn hợp giàu xăng hơn — dân kỹ thuật gọi là hỗn hợp đậm.

Vì sao đậm lại giúp máy nổ? Hỗn hợp xăng gió chỉ cháy được trong một dải tỉ lệ nhất định; khi máy nguội, phần xăng bay hơi vào xi lanh ít đi, hỗn hợp thực tế trở nên nhạt — loãng xăng — đến mức bugi đánh lửa cũng không cháy nổi. Kéo gió bù lại phần xăng thiếu ấy, đưa hỗn hợp về lại dải cháy được.

Cần gió thường là cần gạt nhỏ nằm sát buồng hòa khí, có vài vị trí: đóng hẳn, kéo lên nửa, và kéo hết. Một số xe đặt cần gió ở tay lái và dẫn bằng dây, vài dòng xe ga đời cũ có núm gió xoay. Dù hình thức nào, nguyên lý đều một: tiết chế gió để làm giàu hỗn hợp khi máy chưa ấm.

Vì sao máy nguội khó nổ

Máy nổ được là nhờ hỗn hợp xăng gió cháy đúng lúc bugi đánh lửa. Khi máy nguội — sáng sớm, trời lạnh, hoặc xe để cả ngày không chạy — có ba thứ cùng chống lại việc nổ máy. Một, xăng bay hơi kém: nhiệt độ thấp làm xăng lỏng khó chuyển thành hơi, mà chỉ hơi xăng mới cháy được trong xi lanh.

Hai, nhớt đặc: khi máy nguội, lớp nhớt bôi trơn sánh hơn, các chi tiết bên trong cạn chuyển động hơn lúc máy đã ấm, khiến máy quay khó hơn khi đề — moto đề phải gánh cả sức nặng ấy, vòng tua đề thấp hơn, gió hút vào buồng hòa khí cũng yếu theo.

Ba, hỗn hợp nhạt: gió vào chậm và xăng bay hơi ít, tỉ lệ xăng trong xi lanh tụt xuống dưới ngưỡng cháy ổn định. Ba thứ cộng lại chính là cảnh bấm đề cả buổi máy không chịu nổ, mà bugi và xăng vẫn hoàn toàn bình thường — chỉ thiếu thao tác kéo gió đúng lúc.

Khi nào kéo gió và kéo thế nào

Kéo gió trong ba tình huống: sáng lạnh hoặc khi nhiệt độ ngoài trời thấp; xe để lâu không chạy, kể cả giữa trời mát; và khi đề máy hai ba lần mà máy chỉ chập chừng không nổ hẳn. Đó là toàn bộ các trường hợp — ngoài ba tình huống này, kéo gió thường phản tác dụng.

Trình tự chuẩn: kéo cần gió lên hết, bật khóa điện, bấm đề máy chừng vài giây; máy chập nổ thì nhích ga rất nhẹ giữ máy, không ra ga mạnh. Máy đã nổ đều và tự giữ được vòng tua — thường trong vài mươi giây tới một hai phút — là lúc bắt đầu nhả gió.

Nhả dần: đẩy cần gió về nửa, nghe máy còn nổ ổn không, rồi nhả hẳn. Nếu nhả mà máy gợn chết, kéo lại nửa gió thêm một lúc nữa. Trời càng lạnh, máy càng cần giữ gió lâu hơn, nhưng tính bằng phút, không tính bằng chặng đường — gió chỉ phục vụ lúc khởi động, không phải lúc chạy.

Sai lầm giữ gió suốt chuyến và hậu quả

Lỗi phổ biến nhất: kéo gió rồi quên, hoặc cố tình giữ gió cho máy khỏe khi trời lạnh, và luôn luôn giữ gió khi khởi động kể cả mùa nóng. Hỗn hợp đậm liên tục làm ba hại rõ rệt. Thứ nhất, tốn xăng: xăng cấp thừa so với gió, đốt không hết, quãng đường mỗi lít xăng ngắn đi thấy rõ.

Thứ hai, bugi muội: xăng đốt không hết để lại muội than bám quanh đầu bugi, bugi bẩn thì tia lửa yếu đi, máy lại khó nổ hơn — vòng luẩn quẩn khiến nhiều xe càng khó nổ càng kéo gió, càng kéo gió càng bẩn bugi.

Thứ ba, nhớt loãng: trên xe số dùng nhớt chung cho máy và hộp số, xăng thừa đốt không hết lọt xuống làm loãng nhớt, bôi trơn kém dần mà mắt thường không nhìn thấy. Chạy một quãng dài với gió kéo lên là tự rút ngắn tuổi nhớt lẫn tuổi bugi — hai món rẻ nhất trên xe nhưng hay bị bỏ quên nhất.

Xe đời mới vì sao không còn cần gió

Các dòng xe tay ga và xe số đời mới phần lớn chuyển sang hệ thống phun xăng điện tử: xăng được bơm và phun với lượng do bộ điều khiển tính toán, dựa trên cảm biến nhiệt độ máy, nhiệt độ gió vào, và độ mở của ga. Máy nguội, hệ thống tự làm giàu hỗn hợp đúng mức cần thiết, và tự nhạt dần khi máy ấm lên — chính là công việc cần gió làm bằng tay.

Vì thế trên những xe này không có cần gió để kéo: nếu sáng lạnh máy không nổ, vấn đề thường nằm ở ắc quy yếu, bugi, hoặc cảm biến nhiệt độ — chứ không phải thiếu thao tác. Đọc sách hướng dẫn để biết xe mình thuộc kiểu nào trước khi rà tìm một cái cần không tồn tại.

Điểm đáng lưu ý cho người đi nhiều xe: cùng một ca sáng lạnh khó nổ, xe buồng hòa khí xử lý bằng cần gió trong mười giây, còn xe phun xăng điện tử cần kiểm tra hệ thống — hiểu biết xe mình dùng hệ nào giúp tránh loay hoay sai hướng giữa mùa đông.

Dấu hiệu cần gió hỏng và kiểm tra nhanh

Cần gió cũng là chi tiết cơ khí nên có thể hỏng: dấu hiệu trước nhất là kéo lên mà máy không hề thay đổi — nổ khó như chưa kéo. Nguyên nhân hay gặp là cần kẹt do đóng muội lâu ngày, hoặc dây gió (trên xe đặt cần xa buồng hòa khí) bị giãn, đứt — cần kéo mà van dưới buồng không chuyển động.

Ngược lại, có xe lại nổ khó vì gió bị kẹt ở trạng thái kéo: hỗn hợp lúc nào cũng đậm, xăng tốn, bugi muội, máy ì và khó lên ga — chạy luôn như thế suốt mấy tháng mà người lái tưởng xe chỉ hao xăng bẩm sinh. Một lần kiểm tra vị trí cần gió trước khi chạy có thể giải thích mọi triệu chứng.

Kiểm tra nhanh: nhìn cần gió và độ chuyển động của nó, kéo nhả vài lần nghe tiếng van hoạt động, lau sạch vùng quanh buồng hòa khí rồi thử đề máy lúc nguội. Vệ sinh cần gió là việc làm tại nhà được; còn tháo vặn bên trong buồng hòa khí thì nên để cho thợ, vì tinh chỉnh sai một vòng ốc gió cũng đổi hẳn tính năng máy.

Danh sách kiểm tra

  • Kéo gió chỉ khi: trời lạnh, máy để lâu, hoặc đề hai ba lần không nổ — máy ấm thì không kéo.
  • Trình tự: kéo gió hết, bật khóa, đề vài giây, ga rất nhẹ khi máy chập nổ; không ra ga mạnh.
  • Máy nổ đều là nhả gió dần trong một hai phút; nhả mà máy gợn chết thì kéo lại nửa gió thêm chút nữa.
  • Không kéo gió suốt chuyến đi: hỗn hợp đậm làm tốn xăng, bugi muội, nhớt loãng.
  • Xe phun xăng điện tử không có cần gió — khó nổ lúc lạnh thì kiểm tra ắc quy, bugi, cảm biến nhiệt độ.
  • Kéo gió mà máy không đổi gì: kiểm tra cần gió kẹt, dây gió đứt, hoặc gió kẹt ở trạng thái kéo.

Các bước thực hiện

  1. Nhận biết xe có cần gió. Xe buồng hòa khí mới có cần gió — tìm cần gạt cạnh buồng hoặc dẫn về tay lái; xe phun xăng điện tử không có.
  2. Kéo gió rồi đề máy. Kéo hết gió khi máy nguội, bật khóa, đề vài giây; máy chập nổ thì ga rất nhẹ giữ máy nổ đều.
  3. Nhả gió đúng lúc. Máy tự giữ được vòng tua thì nhả nửa gió nghe máy, rồi nhả hẳn — toàn bộ trong một hai phút sau khi nổ.
  4. Kiểm tra nếu gió không tác dụng. Kéo nhả vài lần xem van có chuyển động, vệ sinh vùng cần gió; nghiêm trọng hơn thì đưa xe kiểm tra buồng hòa khí.

Cảnh báo

  • Không giữ cần gió ở trạng thái kéo khi máy đã ấm: hỗn hợp đậm liên tục làm bugi muội và nhớt loãng từ từ, hỏng không báo trước.
  • Không ra ga mạnh ngay khi máy vừa nổ với gió kéo: hỗn hợp đậm cộng ga lớn làm máy rên, xăng dư đọng xuống nhớt.
  • Không tự vặn ốc gió hoặc mổ bên trong buồng hòa khí nếu thiếu dụng cụ và kinh nghiệm — tinh chỉnh sai đổi hẳn tính năng máy.

Lưu ý

  • Giữ cần gió sạch và bôi trơn nhẹ định kỳ: cần kẹt vì muội là nguyên nhân phổ biến nhất khiến gió mất tác dụng.
  • Mùa lạnh nên đề máy nhịp ngắn hai ba giây rồi nghỉ vài giây, thay vì bấm đề một mạch dài làm ắc quy tụt nhanh.

Nguồn tham khảo

  • Chức năng làm giàu hỗn hợp khi khởi động máy nguội của chế độ choke được quy định trong tài liệu kỹ thuật buồng hòa khí của các nhà sản xuất xe máy.
  • Hướng dẫn khởi động máy nguội có hoặc không có chế độ choke được nêu trong sách hướng dẫn sử dụng đi kèm từng dòng xe.